ดูต้นฉบับสำหรับ ตองงุม

[[Category:อนุกรมวิธานพืช]]

= '''ชื่อพืช : ตองงุม''' =
'''ชื่อวิทยาศาสตร์ : Pothos chinensis (Raf.) Merr.'''

'''ชื่อพ้อง :''' Tapanava chinensis Raf.; Pothos balansae Engl., P. cathcartii Schott, P. chinensis (Raf.) Merr. var. lotienensis C. Y. Wu et H. Li, P. seemannii Schott, P. warburgii Engl., P. yunnanensis Engl.

'''วงศ์ :  Araceae'''

'''ชื่ออื่น ๆ : ''' คอกิ่วย่าน (สุรินทร์); คากเข็บ, ตนวา (เชียงใหม่); ตะขาบเขียว (เลย); พลูช้าง (ใต้); มาบซัวนี (ม้ง-น่าน); หวายตะเข็บ (เชียงใหม่); หวายตะมอย (นครราชสีมา)

== คำอธิบายโดยย่อ ==

ไม้เลื้อยหลายปี กึ่งอิงอาศัย มีรากเกาะเลื้อย ลำต้นค่อนข้างแข็ง รูปทรงกระบอกหรือเป็นสี่เหลี่ยมเล็กน้อย ใบเดี่ยว เรียงสลับระนาบเดียว รูปไข่ รูปรี หรือรูปใบหอก ก้านใบมีปีกกว้าง ช่อดอกแบบช่อเชิงลดมีกาบ ออกตามซอกใบ มี ๑-๒ ช่อ ดอกสีเหลืองอ่อนหรือสีขาว รูปทรงกลม รูปทรงเกือบกลม หรือทรงรูปไข่ มีก้านสีเขียว ตั้ง กาบช่อดอกสีเขียวอ่อนถึงสีเขียว ดอกสมบูรณ์เพศ ผลแบบผลมีเนื้อหนึ่งถึงหลายเมล็ด ช่อผลมี ๑-๕ ผล ผลคล้ายรูปกระบองกลับ ทรงรูปไข่ หรือรูปทรงรี สีเขียว สุกสีแดง มีเมล็ด ๑ เมล็ด พบน้อยที่มีได้ถึง ๓ เมล็ด

== คำอธิบาย ==

ตองงุมเป็นไม้เลื้อย กึ่งอิงอาศัย ยาวได้ถึง ๑๐ ม. มีรากเกาะเลื้อย ช่วงแรกอิงอาศัย ต่อมาเจริญ เติบโตมากขึ้นและมีรากลงสู่ดิน ลำต้นค่อนข้างแข็ง รูปทรงกระบอกหรือเป็นสี่เหลี่ยมเล็กน้อย เส้นผ่าน ศูนย์กลางได้ถึง ๑.๒ ซม. สีเขียว เมื่ออายุมากขึ้น สีน้ำตาลอมเทา กิ่งที่สร้างช่อดอกมักแตกแขนง

[[ไฟล์:แตงงุม ลักษณะวิสัยและถิ่นที่อยู่.jpg|thumb|ลักษณะวิสัยและถิ่นที่อยู่]]

ใบเดี่ยว เรียงสลับระนาบเดียว มีจำนวนมาก แบบเดียวตลอดทั้งลำต้น รูปไข่ รูปรี หรือรูปใบหอก กว้าง ๑.๕-๔ ซม. ยาว ๓-๒๑ ซม. ปลายแหลม เรียว แหลม หรือเป็นติ่งหนาม โคนมนกลมหรือมน ขอบเรียบ แผ่นใบหนาคล้ายแผ่นหนัง เมื่อแห้งบางคล้ายกระดาษ ด้านบนสีเขียวถึงสีเขียวเข้ม ด้านล่างสีอ่อนกว่า เกลี้ยง ทั้ง ๒ ด้าน เส้นแขนงใบออกจากโคนหรือใกล้โคนเส้น กลางใบโค้งไปสู่ปลายใบข้างละ ๒-๔ เส้น เส้นนอกสุด อยู่ใกล้ขอบใบ หรือเส้นแขนงใบออกจากเส้นกลางใบ

เส้นแขนงใบเป็นแบบร่างแห ก้านใบมีปีกกว้าง รูปขอบ ขนานแกมรูปไข่กลับ รูปขอบขนานแกมรูปแถบ หรือ รูปสามเหลี่ยมแคบ กว้าง ๐.๕-๒ ซม. ยาว ๕-๑๔ ซม. ปลายตัด มนกลม หรือรูปติ่งหู

[[ไฟล์:ตองงุม ใบ1.jpg|thumb|ใบ]]
[[ไฟล์:แตงงุม ใบ2.jpg|thumb|ใบ]]

ช่อดอกแบบช่อเชิงลดมีกาบ ออกตามซอกใบ มี ๑-๒ ช่อ โคนก้านช่อดอกมีใบที่เปลี่ยนรูปเป็นเกล็ด หุ้มสีเขียว เรียงสลับโอบซ้อนกัน ๔-๖ เกล็ด ยาว ๐.๓-๑.๕ ซม. หนาคล้ายแผ่นหนัง กาบช่อดอกสีเขียว อ่อนถึงสีเขียว บางครั้งมีรอยแต้มสีม่วง รูปไข่กว้าง กว้าง ๐.๔-๑ ซม. ยาว ๐.๔-๑.๒ ซม. ลักษณะเป็นแอ่ง คล้ายเรือ ปลายแหลมหรือเป็นติ่งหนามเล็ก โคนเว้า รูปหัวใจโอบก้านช่อดอก ขอบม้วนขึ้น กาบหนาคล้าย แผ่นหนัง ติดทนจนเป็นผล ก้านช่อดอกสีเขียวหรือ สีเขียวมีแต้มสีน้ำตาล กว้าง ๑.๕-๒.๕ มม. ยาว ๐.๓-๒.๕ ซม. ตั้งหรือโค้ง อยู่ใต้กาบช่อดอก ช่อดอก แบบมีก้านสีเหลืองอ่อนหรือสีขาว รูปทรงกลม รูปทรง เกือบกลม หรือทรงรูปไข่ กว้าง ๐.๓-๑ ซม. ยาว ๐.๓-๑.๓ ซม. ก้านเหนือกาบช่อดอกสีเขียว ตั้งขึ้น กว้าง ๑-๑.๓ มม. ยาว ๐.๕-๑ ซม. มีดอกจำนวนมากเรียงชิด กันรอบแกนช่อ ดอกสมบูรณ์เพศมีเส้นผ่านศูนย์กลาง ๑-๒ มม. กลีบรวม 5 กลีบ เชื่อมติดกัน เกสรเพศผู้ ๖ เกสร ก้านชูอับเรณูแบน รูปขอบขนาน แกนอับเรณู เรียว พูอับเรณูรูปทรงรี รังไข่อยู่เหนือวงกลีบ ทรง รูปไข่ มี ๓ ช่อง แต่ละช่องมีออวุล ๑ เม็ด ไร้ก้านยอด เกสรเพศเมีย ยอดเกสรเพศเมียรูปครึ่งทรงกลมแกม รูปคล้ายจาน

[[ไฟล์:แตงงุม ช่อผล.jpg|thumb|ช่อผล]]

ผลแบบผลมีเนื้อหนึ่งถึงหลายเมล็ด ช่อผลมี ๑-๕ ผล ผลคล้ายรูปกระบองกลับ ทรงรูปไข่ หรือ รูปทรงรี กว้าง ๑-๑.๔ ซม. ยาว ๑-๑.๘ ซม. สีเขียว สุกสีแดง พบบ่อยที่โคนผลมีกลีบรวมบางคล้ายกระดาษ ติดทน มีเมล็ด ๑ เมล็ด พบน้อยที่มีได้ถึง ๓ เมล็ด

[[ไฟล์:แตงงุม ช่อดอก.jpg|thumb|ช่อดอก]]
[[ไฟล์:กิ่ง ใบ และช่อผล.jpg|thumb|กิ่ง ใบ และช่อผล]]

ตองงุมมีเขตการกระจายพันธุ์ในประเทศไทย ทั่วทุกภาค พบเกาะเลื้อยตามหิน ตามลำต้นและกิ่ง ของไม้ต้น ในป่าดิบชื้น ป่าดิบแล้ง และป่าดิบเขา ที่สูงจากระดับทะเลปานกลาง ๒๕๐-๒,๐๐๐ ม. ออกดอก และเป็นผลตลอดปี ในต่างประเทศพบที่อินเดีย (อัสสัม) เนปาล ภูฏาน บังกลาเทศ เมียนมา ทิเบต จีน ฮ่องกง ไต้หวัน และภูมิภาคอินโดจีน

ตองงุมมีลักษณะคล้ายตะเข็บ (Pothos scan- dens L.) ต่างกันที่ตองงุมมีก้านเหนือกาบช่อดอกตั้งขึ้น ขนาดใหญ่กว่า (กว้าง ๑-๑.๓ มม.) สีเขียว กิ่งที่สร้าง ช่อดอกมีจำนวนช่อดอกน้อย และพบบ่อยที่ช่อดอก ออกเป็นคู่ กาบช่อดอกสีเขียวอ่อนถึงสีเขียว แต่ตะเข็บ มีก้านเหนือกาบช่อดอกโค้ง ขนาดเล็กกว่า (กว้าง ๐.๓-๑ มม.) สีเขียวอ่อน สีม่วงอมแดง หรือสีม่วง กิ่ง ที่สร้างช่อดอกมีจำนวนช่อดอกมาก ช่อดอกออกเดี่ยว กาบช่อดอกสีเขียวอ่อน สีม่วงอมแดง หรือสีม่วง.

== ชื่อผู้เขียน ==

รศ. ดร.ฉัตรชัย เงินแสงสรวย และนางสาวมณทิรา เกษมสุข