ตดหมู

ชื่อพืช : ตดหมู

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Saprosma longicalyx Craib

ชื่อพ้อง : -

วงศ์ : Rubiaceae

ชื่ออื่น ๆ : -

คำอธิบายโดยย่อ

ไม้พุ่มขนาดเล็ก กิ่งอ่อนมักมีคราบสีเทา ใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามสลับตั้งฉาก รูปไข่ รูปไข่แกมรูปรี รูปรี รูปรีแกมรูปขอบขนาน รูปใบหอก หรือรูปใบหอกกลับ แผ่นใบทรงคล้ายกระดาษ เมื่อขยี้ใบจะมีกลิ่น คล้ายกำมะถัน หูใบระหว่างก้าน ใบรูปสามเหลี่ยมกว้าง ช่อดอกแบบช่อกระจุกแยกแขนง ออกที่ ปลายกิ่ง ดอกเล็ก สีขาว คอหลอดดอกมีขนอุยสีขาวหนาแน่น ผลคล้ายผลผนังชั้นในแข็ง ทรงรูปไข่ กลับหรือรูปทรงเกือบกลม สุกสีน้ำเงินเข้ม เมล็ดขนาดเล็ก มี ๒ เมล็ด

คำอธิบาย

ตดหมูเป็นไม้พุ่ม สูงได้ถึง ๑ ม. แตกกิ่งเป็น ง่าม กิ่งอ่อนมักมีคราบสีเทา กิ่งแก่เกือบเกลี้ยง

ใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามสลับตั้งฉาก ใบที่อยู่ ตรงข้ามกันมักมีขนาดไม่เท่ากัน รูปไข่ รูปไข่แกมรูปรี รูปรี รูปรีแกมรูปขอบขนาน รูปใบหอก หรือรูปใบหอก กลับ กว้าง ๔-๑๐ ซม. ยาว ๖-๑๕ ซม. ปลายเรียว แหลมหรือยาวคล้ายหาง โคนรูปลิ่ม มักเบี้ยวเล็กน้อย ขอบเรียบ แผ่นใบทรงคล้ายกระดาษ เมื่อขยี้ใบจะมี กลิ่นคล้ายกำมะถัน เกลี้ยงทั้ง ๒ ด้านและมีต่อมสีดำ ขนาดเล็กกระจายตามเส้นแขนงใบ เส้นกลางใบนูน เล็กน้อยทางด้านบน นูนเด่นชัดทางด้านล่าง เส้น แขนงใบข้างละ ๕-๘ เส้น เส้นใบย่อยแบบร่าง แห เส้น แขนงใบและเส้นใบย่อยเห็นชัดทั้ง ๒ ด้าน ก้าน ใบ ยาว ๐.๕-๑ ซม. เรียบ หรือเป็นร่องตื้นทางด้านบน มีขนสี น้ำตาลแดงหนาแน่น หูใบระหว่างก้านใบรูป สามเหลี่ยมกว้าง มักเป็นฝอยลึก หรือเป็นเส้น ๓-๕ เส้น โคนเชื่อมติดกัน มีหนามแข็งสีอ่อนที่โคนด้านใน เห็นชัดเมื่อหูใบร่วง

ช่อดอกแบบช่อกระจุกแยกแขนง ไร้ก้าน ออกที่ปลายกิ่ง ใบประดับรูปไข่ รูปแถบ หรือรูปแถบ แกมรูปใบหอก ยาวได้ถึง ๕ มม. ใบประดับและ ใบประดับย่อยร่วงง่าย ก้านดอกยาว ๑-๕ มม. ดอก เล็ก สีขาว กลีบเลี้ยงโคนเชื่อมติดกันเป็นรูประฆังหรือ รูป กรวย ยาว ๑.๕-๒ มม. ปลายแยกเป็นแฉกเล็ก ๔-๕ แฉก ขนาด เกือบเท่ากัน แต่ละแฉกรูปไข่หรือ รูป สาม เหลี่ยม ปลายแหลมหรือมน มีขนสั้นนุ่มและ ต่อมขนาดเล็กสีน้ำตาลทั้ง ๒ ด้าน กลีบดอกยาว ๒.๕-๕ มม. โคนเชื่อมติด กันเป็นหลอดรูปกรวย ปลายแยกเป็น ๔ แฉก พบบ้างที่มี ๕ แฉก แต่ละแฉก รูปไข่ ปลายมน ผิวด้าน นอกหลอดและแฉกกลีบดอก มีขนสั้นประปราย คอหลอดดอกมีขน อุ ยสีขาวหนา แน่น เกสรเพศผู้ ๔ เกสร พบบ้างที่มี ๕ เกสร ก้าน ชูอับเรณูสั้น ติดที่คอหลอดดอกหรือต่ำ กว่าคอหลอด ดอก ยาวพ้นหรือไม่พ้นหลอดดอก อับเรณู ทรงรูปไข่ รังไข่อยู่ใต้วงกลีบ ทรงรูปไข่กลับหรือรูปทรงเกือบกลม เกลี้ยงหรือมี ขนและต่อมสีเหลืองประปราย มี ๔ ช่อง แต่ละ ช่องมีออวุล ๑ เม็ด ก้านยอดเกสรเพศเมียเรียวยาว ยอดเกสรเพศเมียแยก เป็นแฉกสั้น ๒ แฉก ยาวพ้น หรือไม่พ้นหลอดดอก

ผลคล้ายผลผนังชั้นในแข็ง ทรงรูปไข่กลับหรือ รูปทรงเกือบ กลม มี กลีบเลี้ยงติดทนที่ปลายผล เกลี้ยง มัก มีนวล สุกสีน้ำเงินเข้ม เนื้อบาง ผนังหุ้มเมล็ด มีขนาดเล็กและแข็ง เส้นผ่านศูนย์กลาง ๕-๖ มม. เมล็ดขนาดเล็ก มี ๒ เมล็ด

ตดหมูเป็นพรรณไม้ถิ่นเดียวของไทย มีเขต การกระจายพันธุ์ในประเทศไทยทางภาคใต้ พบตาม ป่าดิบแล้งบริเวณเขาหินปูน ที่สูงตั้งแต่ใกล้ระดับ ทะเลปานกลางจนถึงประมาณ ๔๐๐ ม. ออกดอก เดือนกุมภาพันธ์ถึงมิถุนายน เป็นผลเดือนเมษายนถึง ตุลาคม

ชื่อผู้เขียน

ดร.วรดลต์ แจ่มจำรูญ